Volle orderboeken, krappe marges: Nederlandse bouw blijft kwetsbaar

 

Nederlandse bouwbedrijven zijn aanzienlijk positiever over hun orderboeken dan hun Duitse en Franse concurrenten. Toch blijft de sector financieel kwetsbaar, waarschuwt kredietverzekeraar Allianz Trade in een nieuw internationaal bouwrapport. Stijgende materiaal- en loonkosten en dure financiering zetten de winstmarges onder druk. Daardoor dreigen bouwbedrijven ondanks voldoende opdrachten ook in 2027 financieel in de knel te komen.

 

Nederland hoort samen met Spanje en Ierland tot de weinige Europese landen waar bouwbedrijven per saldo positief zijn over hun orderportefeuille. In oktober kwam de Nederlandse graadmeter voor het vertrouwen in de orderboeken (‘order-book confidence’) uit op +12,2, tegenover -14,5 voor de eurozone. Duitsland (-24,8) en Frankrijk (-37,0) blijven daar ver bij achter.

 

“De Nederlandse bouw heeft veel minder dan Europese concurrenten een opdrachtenprobleem. Maar daarmee is het rendementsprobleem niet opgelost”, zegt Johan Geeroms, i bij Allianz Trade. “Een volle orderportefeuille biedt weinig bescherming als tijdens de uitvoering je kosten oplopen en je verkoopprijs al vaststaat. Veel werk is nog geen gezonde winst.”

Woningtekort maakt bouwproject niet vanzelf haalbaar

Het grote woningtekort houdt de vraag naar nieuwbouw in Nederland op peil. Toch maken hogere hypotheeklasten het voor kopers moeilijker om een woning te financieren, terwijl projectontwikkelaars meer rente betalen. Volgens Allianz Trade blijft de woningbouw ook in 2027 het zwakste onderdeel van de Europese bouwsector. Pas in 2028 is een geleidelijk herstel mogelijk, mits de langetermijnrente daalt.

“De behoefte aan woningen is enorm, maar een woningzoekende is nog geen koper die de vraagprijs kan betalen”, zegt Geeroms. “En een tekort aan woningen maakt een bouwproject niet automatisch rendabel. Als kopers afhaken en ontwikkelaars hun financiering niet rondkrijgen, blijven plannen op papier staan.”

AI biedt kansen, stroom bepaalt het tempo

Een belangrijke groeimarkt is de bouw van datacenters en bijbehorende energie-infrastructuur. Amsterdam behoort met Frankfurt, Londen, Parijs en Dublin tot de vijf belangrijkste Europese datacenterknooppunten. In deze vijf markten samen is circa 1,4 gigawatt aan capaciteit in aanbouw. Verdere uitbreiding wordt vooral beperkt door de beschikbaarheid van elektriciteit.

Hoe groot de invloed van AI-investeringen kan zijn, blijkt uit de Verenigde Staten. Daar lagen de bouwuitgaven voor datacenters in september 90% hoger dan een jaar eerder. Zonder deze investeringen zou de totale Amerikaanse bouw niet met 2,7%, maar met 4,8% zijn gekrompen.

“Voor Nederlandse bouwers en installateurs liggen er kansen in datacenters, koeling en stroomvoorziening”, zegt Geeroms. “Maar de Amerikaanse AI-bouwhausse kun je niet zomaar naar Nederland vertalen. Hier bepaalt niet alleen de investeringsbereidheid het tempo, maar vooral ook de beschikbaarheid van stroom en netcapaciteit.”

 Personeelstekort en hoge kosten drukken de winst

Stijgende bouwkosten en het tekort aan vakmensen is voor de Europese bouwsector een steeds groter probleem. Volgens Allianz Trade kampt meer dan 93% van de onderzochte Europese bouwmarkten met personeelstekorten. Geeroms: “Voldoende opdrachten is mooi, maar als je de mensen niet hebt om ze uit te voeren, heb je er niet veel aan.”

Het tekort aan mensen drijft de loonkosten op en vergroot het risico op vertragingen. Bovendien concurreren de woningbouw, datacenters en de uitbreiding van elektriciteitsnetwerken deels om dezelfde vakmensen.

Ook bouwmaterialen worden fors duurder. Zo ligt de koperprijs ongeveer 60% boven het niveau van begin 2025 en is aluminium circa 23% duurder geworden. De arbeidskosten in de bouw stegen in de eurozone met gemiddeld 3,9% op jaarbasis. Geeroms: “Vooral aannemers met vasteprijscontracten komen daardoor in de knel. Zij kunnen hogere kosten niet zomaar doorberekenen.”

Financiële druk vergroot faillissementsrisico

Bouwbedrijven moeten bovendien steeds meer geld voorschieten voor materialen en personeel, terwijl vertragingen de betaling kunnen uitstellen. Dat vergroot de financiële kwetsbaarheid. Wereldwijd registreerde Allianz Trade in de eerste negen maanden van 2026 in totaal 51 grote bedrijfsfaillissementen in de bouw. Alleen de detailhandel en de dienstensector telden er meer.

“De belangrijkste vraag is niet alleen hoeveel werk je binnenhaalt, maar ook onder welke voorwaarden”, aldus Geeroms. “Kun je kostenstijgingen doorberekenen? Wanneer word je betaald? En hoeveel moet je zelf voorfinancieren? Juist bij een goed gevulde orderportefeuille moet je scherp blijven. Meer omzet kan ook betekenen dat je meer geld moet voorschieten, zonder dat je meer verdient.”

foto Johan Geeroms