Een verplichte aansprakelijkheidsverzekering lijkt weinig potentieel te hebben om preventieve investeringen op de werkvloer te stimuleren, stelt SEO in het onderzoeksrapport ‘Prikkels voor preventie op het werk’, opgesteld in opdracht van SZW.
“Volgens werkgevers, brancheorganisaties, kerndeskundigen en verzekeraars kan een verzekeringsplicht de directe financiële prikkel om risico’s te voorkomen juist verminderen. Alleen wanneer verzekeraars actief sturen op preventie via premiedifferentiatie, monitoring en polisvoorwaarden, zou een preventieve werking mogelijk kunnen zijn. Verzekeraars geven echter aan dat zij niet over de benodigde kennis beschikken om te beoordelen of werkgevers hun werkzaamheden veilig uitvoeren en zien toezicht en handhaving primair als een overheidstaak. Een verzekeringsplicht kan wel andere doelen dienen, zoals een betere bescherming van werknemers tegen de financiële gevolgen van arbeidsongevallen en beroepsziekten.”
Verplicht preventiebudget
Ook een verplicht preventiebudget lijkt volgens seo slechts beperkt effectief. Hierbij is de variant onderzocht waarin werkgevers verplicht een budget (op de begroting) moeten reserveren voor het nemen van preventieve maatregelen op het gebied van gezond en veilig werken. Werkgevers en brancheorganisaties vrezen dat een dergelijke verplichting kan leiden tot een ‘afvinkcultuur’, waarbij de nadruk verschuift naar het voldoen aan formele eisen, ten koste van tijd, middelen en motivatie om daadwerkelijk risico’s te reduceren.
Kennis, capaciteit en de ervaren noodzaak vormen volgens het rapport grotere belemmeringen voor preventie-investeringen dan financiële afwegingen. “Werkgevers bij wie investeringen achterblijven, beschikken vaak niet over voldoende kennis, capaciteit of expertise om preventie effectief vorm te geven. Daarnaast ervaren zij de arboregelgeving als complex en moeten preventieve investeringen concurreren met andere bedrijfsopgaven. Die krijgen vaker voorrang, omdat werkgevers de arborisico’s beperkt inschatten en daardoor de noodzaak van preventieve investeringen minder groot achten. Financiële beleidsprikkels lijken daarom vooral effectief in het huidige arbeidsomstandighedenstelsel wanneer zij bijdragen aan het wegnemen van deze belemmeringen en werkgevers ondersteunen bij het nemen van preventieve maatregelen en het wegnemen van knelpunten op het gebied van kennis en capaciteit. “
Ondersteuning via brancheverenigingen
Van de drie verdiepend onderzochte beleidsopties lijkt ondersteuning via brancheverenigingen volgens seo het meest kansrijk. “Dit kan via een overheidssubsidie aan brancheverenigingen om werkgevers in hun branche te helpen bij het naleven van de Arbowet en het uitvoeren van preventiemaatregelen. Deze aanpak sluit goed aan bij de behoefte aan praktische, sectorspecifieke en laagdrempelige ondersteuning. Belangrijke voorwaarden voor succes zijn eenvoudige procedures, meerjarige financiering en een focus op branches met veel kleine mkb-bedrijven. Wel vraagt deze beleidsoptie relatief veel uitvoeringscapaciteit van zowel brancheverenigingen als de overheid.”
Vervolgonderzoek
In het rapport wordt gepleit voor een vervolgonderzoek: “Dit kan zich sterker richten op praktijkexperimenten en biedt een zo goed mogelijke inschatting van de verwachte effecten van financiële beleidsprikkels, maar dergelijke ex-ante inschattingen kennen inherente beperkingen. Inschattingen zijn immers gebaseerd op de beschikbare kennis op dit moment, die per definitie beperkt is ten opzichte van de kennis die voortkomt uit praktijkexperimenten. Om meer inzicht te krijgen in de daadwerkelijke effectiviteit, is het daarom aan te bevelen kleinschalige pilots of praktijkexperimenten uit te voeren.”
Vervolgonderzoek kan zich volgens seo daarom richten op de gedragingen van werkgevers, werknemers, zelfstandigen en andere betrokkenen die ten grondslag liggen aan arbeidsongevallen en beroepsziekten, en op de mate waarin deze gedragingen verschillen naar context, zoals sector, type ongeval of typen beroepsziekten. “Op basis daarvan kan vervolgonderzoek zich richten op welke interventies, gericht op welke actoren, het meest effectief zijn om risicogedrag te veranderen. Een dergelijke benadering kan bijdragen aan gericht en evidence-informed beleid dat aansluit bij de ambitie van de Arbovisie 2040: nul doden en minder arbeidsongevallen en beroepsziekten als gevolg van arbeidsomstandigheden.”
