Risico’s raken steeds meer met elkaar verweven, waardoor nieuwe routes ontstaan waarlangs relatief beperkte schokken sneller en verder door de economie kunnen golven. Uit een nieuwe gezamenlijke analyse van Swiss Re Institute en London School of Economics (LSE) blijkt dat er 24% meer verbanden zijn tussen risico’s die door 91 Fortune-100-bedrijven worden gerapporteerd dan in 2019, waarbij AI en toeleveringsketens naar voren komen als cruciale verbindingspunten.
De bevindingen wijzen op een bredere verschuiving in systemisch risico, doordat bedreigingen steeds vaker interageren tussen financiële, digitale, natuurlijke en sociaaleconomische systemen. De omvang van de volgende systemische crisis hangt mogelijk minder af van de omvang van de initiële schok dan van de plek waar deze inslaat en de mate waarin de gevolgen zich verspreiden. Door de toenemende afhankelijkheid van gemeenschappelijke leveranciers, technologieplatforms en kritieke infrastructuur kan een verstoring op één gebied steeds vaker leiden tot een kettingreactie in ogenschijnlijk niet-gerelateerde delen van de economie.
Jérôme Haegeli, Group Chief Economist & Head of Swiss Re Institute: “Verweven risico’s laten minder ruimte voor fouten, terwijl overheden in veel ontwikkelde economieën minder beleidsruimte hebben om te reageren. Door hoge schulden en beperkte beleidsbuffers kan veerkracht niet pas worden opgebouwd wanneer een crisis toeslaat; dit moet vooraf gebeuren door kritieke afhankelijkheden te verminderen, buffers te versterken en het vermogen om risico’s over te dragen te behouden.”
Ivan Gonzalez, CEO van Corporate Solutions bij Swiss Re: “Een bedrijf lijkt misschien gediversifieerd, totdat men ontdekt dat de leveranciers, technologieleveranciers en klanten afhankelijk zijn van dezelfde infrastructuur. Eén enkele verstoring kan daardoor meer onderdelen van een bedrijf treffen dan verwacht. Inzicht in die afhankelijkheden kan bedrijven helpen concentratierisico’s te verminderen, de veerkracht te vergroten en te bepalen welke risico’s ze zelf kunnen opvangen en welke ze moeten overdragen.”
AI zou de manier waarop de volgende systeemcrisis zich voltrekt, kunnen veranderen
De rapportage over AI-risico’s is niet langer beperkt tot de technologiesector; het aandeel bedrijven dat rapporteert over risico’s rond AI en nieuwe technologieën is tussen 2019 en 2026 met ongeveer 30% gestegen en omvat nu ook sectoren als de detailhandel, luchtvaart, farmaceutische industrie en voedingsmiddelenindustrie. Als bedrijven en financiële instellingen steeds vaker afhankelijk zijn van dezelfde technologieën en vergelijkbare AI-modellen, kunnen stresssituaties leiden tot snellere en meer synchrone reacties.
Jón Daníelsson, directeur van het Systemic Risk Centre en hoofddocent Finance aan de LSE: “We hebben de neiging ons voor te bereiden op de vorige crisis en te proberen de aanleiding voor de volgende te voorspellen. Systeemcrises worden echter gekenmerkt door wat er na de schok gebeurt, en AI zou die dynamiek fundamenteel kunnen veranderen. Als instellingen steeds vaker vergelijkbare modellen gebruiken en op machinesnelheid reageren, kan een op zichzelf beheersbare schok uitgroeien tot een systeemcrisis nog voordat er tijd is om te reageren. De uitdaging is niet om de volgende crisis te voorspellen, maar om voorbereid te zijn op schokken die we niet kunnen voorzien.”
Toeleveringsketens vormen een ander belangrijk knooppunt tussen risico’s. Geopolitieke spanningen, invoerheffingen, klimaatgebeurtenissen, pandemieën en cyberaanvallen kunnen via toeleveringsnetwerken op elkaar inwerken en elkaar versterken, waardoor er diverse routes ontstaan waarlangs verstoringen zich over bedrijven en sectoren kunnen verspreiden.
Natuurrampen kunnen lokale verstoringen omzetten in bredere risico’s
Het aantal vermeldingen van klimaatrisico’s door bedrijven is sinds 2019 met ongeveer 31% toegenomen. Meer dan een kwart van de Amerikaanse datacenters bevindt zich in gebieden met minstens drie dagen per jaar met zware hagelbuien, en meer dan 40% ligt in zones met een aanzienlijk risico op tornado’s. In Taiwan staat 88% van de halfgeleiderfabrieken in gebieden met een extreem seismisch risico. Wanneer natuurrampen infrastructuur treffen die sterk geconcentreerd is, waarvan grote delen van de economie afhankelijk zijn en die niet eenvoudig kan worden vervangen, kan een lokale schok overslaan naar de bredere economie. Concentratierisico is niet alleen geografisch van aard. In 2024 hadden drie aanbieders 70% van de wereldwijde cloudinfrastructuur in handen, terwijl drie bedrijven 97% van de wereldwijde creditcardtransacties verwerkten.
Minder ruimte om de volgende systeemcrisis te beheersen
De risicocompensatie is voor sommige financiële activa naar historische maatstaven laag, terwijl overheden minder ruimte hebben om traditionele beleidsinstrumenten in te zetten om toekomstige schokken op te vangen. Dit vergroot het belang van het opbouwen van veerkracht voordat er crises ontstaan.
Jean-Pierre Zigrand, directeur van het Systemic Risk Centre en universitair hoofddocent Financiën aan de LSE: “Onderlinge verbindingen kunnen het systeem veerkrachtiger maken wanneer ze risico’s daadwerkelijk spreiden. Maar gemeenschappelijke afhankelijkheden kunnen diezelfde verbindingen veranderen in kanalen die schokken versterken. De uitdaging is om de voordelen van onderlinge verbondenheid te behouden zonder concentratie…”
De Engelstalige versie van de gezamenlijke studie van het Swiss Re Institute en de London School of Economics, getiteld “The age of interconnected risks“, is beschikbaar in elektronisch formaat. U kunt deze here downloaden
