Gezien de toegenomen kwetsbaarheid zouden beleidsmakers de schuldenlast moeten beperken, de houdbaarheid van de staatsschuld moeten versterken en de cyberverdediging moeten verbeteren om de weerbaarheid te vergroten, meldt het IMF in haar recente Global Financial Stability Report.
“De financiële markten zijn veerkrachtig gebleven dankzij een solide economische groei en sterke bedrijfswinsten, terwijl de financiële omstandigheden relatief gunstig zijn geweest. Er is echter geen reden tot zelfgenoegzaamheid. Drie belangrijke risico’s nemen toe, elk met de potentie voor bredere gevolgen: een door kunstmatige intelligentie veroorzaakte marktcorrectie, een scherpere stijging van de rendementen op staatsobligaties en cyberaanvallen.”
Kwetsbaarheden onder de oppervlakte kunnen bepalen hoe schadelijk de manifestatie van deze risico’s zal zijn, aldus het meest recente Global Financial Stability Report van het IMF. “Een correctie op de AI-markt zou een brede schuldenafbouw in alle activaklassen kunnen veroorzaken. Een schok in de obligatierente zou activa kunnen herwaarderen en de onderpandwaarde van obligaties in financiële transacties kunnen verlagen. Een cyberaanval zou cruciale activiteiten kunnen verstoren en het vertrouwen kunnen ondermijnen. Hoge leningen, schaarse liquiditeit en nauwere banden tussen markten zouden de impact kunnen versterken en tot bredere financiële stress kunnen leiden.”
Sterke afhankelijkheid van AI
AI is een belangrijke steunpilaar geworden voor de wereldeconomie en de financiële markten, zoals besproken in de World Economic Outlook . Investeringen in datacenters, halfgeleiders en aanverwante infrastructuur hebben de economische activiteit gestimuleerd, terwijl bedrijven die de AI-boom aanjagen een uitzonderlijke winstgroei hebben gerealiseerd. Maar haperende investeringen in AI en een afnemende winstgevendheid zouden optimistische verwachtingen kunnen temperen en een correctie in de prijzen van aan de AI-industrie gekoppelde activa kunnen veroorzaken.
Een toenemende schuldenlast zou een katalysator kunnen zijn voor een dergelijke correctie. Hyperscalers, zoals de grootste datacenteroperators worden genoemd, lenen steeds meer geld, terwijl investeerders steeds vaker met geleend geld investeren in AI-aandelen. Circulaire financieringsconstructies in de AI-sector, waarbij aandelen en schulden tussen AI-bedrijven stromen, suggereren dat problemen bij belangrijke bedrijven die investeringen ontvangen, de omzetprognoses en investeringswaarderingen kunnen verlagen, wat op zijn beurt de waarde van de opgebouwde schulden in die deals zou verzwakken. “Ons onderzoek naar 14 van dergelijke transacties sinds 2023 toonde ongeveer $300 miljard aan aandeleninvesteringen en $650 miljard aan schulden, in ruil voor $1,4 biljoen aan toekomstige omzetgaranties.”
Risico’s met betrekking tot de staatsschuld
De rendementen op staatsobligaties zijn gestegen door hernieuwde inflatiedruk als gevolg van hogere energieprijzen, begrotingszorgen en, in sommige gevallen, een sterker dan verwachte economische groei. Het is mogelijk dat de obligatierendementen weer richting de niveaus van vóór de wereldwijde financiële crisis bewegen, toen de groei en inflatie hoger waren dan in de jaren 2010. Tegelijkertijd nemen de risico’s van negatieve terugkoppelingseffecten toe, gerelateerd aan grotere begrotingstekorten en transacties met hefboomwerking op de obligatiemarkten. Bovendien kan de toenemende afhankelijkheid van prijsgevoelige beleggers, nu centrale banken hun balansen afbouwen, bijdragen aan verdere volatiliteit van de rendementen.
Aangezien staatsobligaties de pijler vormen van het wereldwijde financiële systeem, kunnen de gevolgen van hogere rendementen op staatsobligaties veel verder reiken dan alleen de staatsschuld. Hogere rendementen kunnen de disconteringsvoet verder verhogen en de waarderingen van andere activa, waaronder AI-gerelateerde activa, drukken, terwijl de waarde van obligaties die als onderpand dienen, afneemt.
Cyberaanvallen
Naarmate de financiële wereld digitaler en meer onderling verbonden raakt, vormen cyberaanvallen een steeds grotere bron van systeemrisico’s . Een ernstig incident kan betalingen, handel, toegang tot deposito’s of andere cruciale financiële diensten verstoren. Het gevaar is bijzonder groot als een aanval een grote financiële instelling, een betalingssysteem, een cloudprovider of een softwareplatform treft, waardoor de verstoring zich kan verspreiden door een steeds meer onderling verbonden financieel systeem.
Belangrijk is dat cyberdreigingen moeilijk in te dammen zijn. In meer dan 70% van de gemelde gevallen dit jaar hadden softwareleveranciers vrijwel geen tijd om kwetsbaarheden te verhelpen voordat aanvallers ze misbruikten. Dat is meer dan het dubbele van het percentage in 2021, toen leveranciers doorgaans bijna 300 dagen de tijd hadden om kwetsbaarheden te verhelpen. Geavanceerde AI-modellen zouden zowel aanvallen als verdedigingen kunnen versnellen, waardoor cyberweerbaarheid, incidentrapportage, crisisparaatheid en toezicht op kritieke externe leveranciers steeds belangrijker worden.
Financiële breuklijnen
Onderliggende kwetsbaarheden kunnen de impact van deze drie risico’s versterken en tot systemische gebeurtenissen leiden. Hoewel mondiale banken, de kern van het financiële systeem, over het algemeen veerkrachtig blijven onder ons ongunstige stressscenario, kunnen er zwakke schakels zijn. Banken met 22% van de wereldwijde bankactiva zouden na de stresstest kapitaalratio’s onder de wettelijke limieten hebben, een stijging ten opzichte van 18% een jaar geleden. Bovendien worden de banden van dergelijke banken met niet-bancaire financiële intermediairs sterker, waardoor er extra kanalen ontstaan voor de overdracht van stress.
Buiten de bankensector hebben pensioenfondsen en verzekeraars hun allocatie aan illiquide activa en derivaten gestaag verhoogd, terwijl ze steeds meer afhankelijk zijn van dezelfde vermogensbeheerders. Dit verhoogt het risico dat ze in tijden van stress plotselinge liquiditeitsbehoeften kunnen ondervinden via margin calls en op soortgelijke wijze kunnen reageren – bijvoorbeeld door dezelfde activa te verkopen – waardoor marktfluctuaties worden versterkt. Sommige van deze instellingen houden ook illiquide private kredieten aan, een ander potentieel versterkend kanaal.
Tegelijkertijd, nu kredietnemers steeds meer schulden hebben opgebouwd, hebben sommige directe kredietfondsen zich ertoe verbonden om op verzoek financiering te verstrekken. Als de financiële omstandigheden verslechteren, zouden kredietnemers een beroep kunnen doen op deze faciliteiten, juist op het moment dat de fondsen die ze verstrekken zelf met liquiditeitsproblemen te maken krijgen. Dergelijke ontwikkelingen zouden de kredietverlening aan bedrijven die het het hardst nodig hebben verder kunnen beperken, met gevolgen voor de bredere economie.
In opkomende en ontwikkelingslanden zijn de obligatierentes ook gestegen, hoewel de spreads ten opzichte van die in geavanceerde economieën relatief klein blijven. Recente mondiale schokken hebben de buffers echter doen afnemen, waardoor de externe kwetsbaarheid is toegenomen en het vermogen om stress op te vangen is verminderd.
Beleid ter bescherming
Met een hoge staatsschuld, hernieuwde inflatiedruk en hogere leenkosten hebben beleidsmakers veel minder speelruimte om de economie na schokken te ondersteunen dan in het verleden.
Het IMF ziet drie prioriteiten voor actie:
- De schuldenlast moet op een duurzaam pad worden gebracht.
- De hefboomwerking en liquiditeitsmismatch in de AI-, private krediet- en andere niet-bancaire financiële sectoren moeten worden beperkt, onder meer door middel van sectorale kapitaalvereisten en concentratie-eisen voor de blootstelling van banken aan deze sectoren.
- De cyberverdedigingscapaciteiten moeten worden versterkt, bijvoorbeeld door betere incidentrapportage en veerkrachtstests bij financiële instellingen.
Opkomende en ontwikkelende economieën moeten hun buffers ook weer opbouwen zolang de financiële omstandigheden gunstig blijven. Proactief beleid is de beste manier om zich voor te bereiden, aangezien de risico’s toenemen.
