“Slechts ongeveer de helft van de woongebouwen in Duitsland is verzekerd tegen natuurrampen. Tegelijkertijd neemt het risico op klimaatgerelateerde schade toe. Een blik op andere Europese landen laat zien dat we een model nodig hebben dat specifiek is afgestemd op Duitsland”, vindt het Duitse Verbond van Verzekeraars GDV.
Schade door natuurrampen neemt volgens de verzekeraarsorganisatie toe. “Tegelijkertijd blijft de verzekeringsdekking in Duitsland ontoereikend. Hoewel de meeste woongebouwen een basisverzekering hebben, is slechts 57% ook verzekerd tegen andere natuurrampen, zoals overstromingen of hevige regenval. Bij schade schiet de staat herhaaldelijk te hulp. Op de lange termijn is dit noch betrouwbaar, noch duurzaam.”
Frans model
In het politieke debat wordt volgens de GDV vaak verwezen naar modellen uit het buitenland, met name Frankrijk. Dit wekt de indruk dat een soortgelijke oplossing gemakkelijk en kosteneffectief naar Duitsland kan worden overgeplaatst.
“Vanuit het perspectief van de Duitse verzekeringsvereniging (GDV) is dit te simplistisch. Internationale vergelijkingen zijn cruciaal. Maar ze bieden geen standaardoplossing. De systemen in Europa verschillen aanzienlijk in hun financiering, juridische structuur, de rol van de staat en de reikwijdte van de dekking. Juist daarom kan geen enkel model zomaar naar Duitsland worden overgenomen. Wat we wel van de vergelijking kunnen leren, is iets heel anders: zonder samenwerking tussen de staat en de verzekeringssector, zonder preventie en zonder aanpassing aan klimaatverandering, zal geen enkel systeem op de lange termijn stabiel functioneren.”
Frankrijk is anders georganiseerd, niet alleen goedkoper
Het Franse CatNat-systeem wordt in de Duitse discussie vaak tot één punt gereduceerd: de premie. Frankrijk werkt niet met een risicogebaseerde natuurrampenverzekering zoals Duitsland, maar met een wettelijk verplichte toeslag op bestaande verzekeringscontracten. Daarnaast is er de Caisse Centrale de Réassurance, of kortweg CCR, een door de staat gesteunde herverzekeraar met een staatsgarantie. Het systeem maakt dus deel uit van een collectief georganiseerd en door de staat ondersteund vangnet.
De voordelen zijn volgens de Duitse verzekeraarsorganisatie ook niet direct vergelijkbaar. “Verzekeringnemers in Frankrijk en Duitsland ontvangen niet dezelfde dekking. In Frankrijk is het principe om de situatie te herstellen naar de toestand van vóór de schade. In Duitsland hebben verzekeringnemers doorgaans contractueel recht op herbouw volgens de geldende bouwvoorschriften, de zogenaamde indexgebonden herbouwwaardeverzekering. Deze verzekering biedt een aanzienlijk uitgebreidere bescherming dan het Franse model. Wie alleen de premies vergelijkt, ziet daarom cruciale verschillen in dekking en risicoverdeling over het hoofd. Juist daarom is het misleidend om alleen te wijzen op de zogenaamd lagere premies in Frankrijk.”
Ook de rol van de staat is anders, benadrukt de GDV. “Via de CCR (Franse herverzekeraar) draagt de Franse staat een aanzienlijk deel van het risico. Het Franse systeem is gebaseerd op een wettelijk verplichte toeslag op bestaande verzekeringscontracten en een sterke rol van de staat via de CCR, de door de staat gesteunde herverzekeraar met een staatsgarantie. Dit is een collectief georganiseerd systeem, niet zomaar een gunstiger marktmechanisme. Bijgevolg is het systeem gebaseerd op voorwaarden die niet zomaar naar Duitsland kunnen worden overgedragen.”
Geen model voor Duitsland
Iedereen die premies vergelijkt, moet daarom ook rekening houden met de voordelen en de risicoverdeling. Anders ontstaat een verkeerde indruk van de kosten en de betaalbaarheid. GDV: “Precies hier komt een van de belangrijkste zwakke punten van het Franse systeem aan het licht: door de staat opgelegde eigen risico’s, beperkte stimulansen voor preventie en de grote afhankelijkheid van het CCR (Klimaat- en Klimaatveranderingsreductiefonds) met zijn staatsgarantie hebben geleid tot een structureel onevenwicht. Dit onevenwicht is verergerd door de toenemende klimaatgerelateerde schade, met name als gevolg van droogte, overstromingen en andere extreme weersomstandigheden. Dit zijn de kernbevindingen van het zogenaamde Langreney-rapport voor het Franse ministerie van Economie en Financiën, gepubliceerd in april 2024. Tegen deze achtergrond heeft de Franse staat het systeem herhaaldelijk moeten bijstellen en blijft zij de primaire risicodrager.”
Om het systeem te stabiliseren, adviseert het rapport een verhoging van de CatNat (klimaat- en natuurbelasting) met circa € 1,3 miljard per jaar, een indexering aan de klimaatverandering, een verhoging van het eigen risico en extra waarborgen voor de CCR en de staat door middel van intensievere preventieve maatregelen, grotere reserves en de betrokkenheid van particuliere herverzekeraars. Veel van deze aanbevelingen zijn nog niet geïmplementeerd. Dit is een andere reden waarom het Franse systeem niet als een statisch succesverhaal kan worden beschouwd.
Tegelijkertijd bieden collectieve systemen zoals dat in Frankrijk volgens het GDV slechts zeer beperkte prikkels voor preventie. Wanneer risico’s grotendeels collectief worden gedragen, verliezen voorzorgsmaatregelen, gebouwontwerp en locatiekeuze aan belang. “Het is bovendien nog onduidelijk hoe een dergelijk model in Duitsland op een juridisch verantwoorde manier zou kunnen worden ingevoerd. Op dit moment heeft 57% van de woongebouwen al een verzekering tegen natuurrampen. Een overgang naar een heffingssysteem naar Frans voorbeeld zou onder andere de vraag oproepen hoe het huidige, contractueel gegarandeerde recht op schadevergoeding behouden moet blijven.”
Duitsland heeft een eigen, haalbare oplossing nodig
Voor Duitsland is het volgens de GDV daarom niet van belang om een buitenlands model over te nemen. “Cruciaal is een oplossing die past bij de juridische, institutionele en financiële randvoorwaarden in dit land. Deze oplossing moet de verzekeringsdichtheid verhogen, hoge risico’s verzekerbaar maken en tegelijkertijd de bescherming betaalbaar houden.”
Met Elementar Re heeft de GDV hiervoor een voorstel ingediend. “Het doel is een verzekeringssysteem dat ook in de toekomst overal particuliere verzekeringsdekking tegen natuurrampen mogelijk maakt, preventie versterkt en de staat erbij betrekt wanneer extreme gebeurtenissen het systeem zouden overbelasten. Niet het kopiëren van een buitenlands model is de juiste weg, maar een oplossing die in Duitsland werkt.”
