Ruim de helft van de gerechtelijk deskundigen (54%) heeft in de afgelopen vijf jaar wel eens te maken gehad met een vorm van verbale of fysieke agressie, bedreiging of intimidatie. In de afgelopen twaalf maanden hadden vier op de tien gerechtelijk deskundigen hiermee te maken. Ruim vier op de tien gerechtelijk deskundigen die in de afgelopen vijf jaar een incident meemaakten, hebben dit als ernstig ervaren, zo blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O onder gerechtelijk deskundigen in opdracht van de Werkgroep onheuse bejegening deskundigen in het kader van het programma Weerbaarheid juridische beroepen van het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Gerechtelijk deskundigen in het civiel recht krijgen vaker te maken met agressie of intimidatie dan gerechtelijk deskundigen in het strafrecht. Verder krijgen gerechtelijk deskundigen die dit als hoofdfunctie uitoefenen vaker te maken met agressie en intimidatie (58%), dan gerechtelijk deskundigen die deze functie incidenteel vervullen (44%). Verder ervaren vrouwelijke gerechtelijk deskundigen vaker agressie en intimidatie (64%) dan hun mannelijke collega’s (50%).
Bijna een kwart heeft weleens overwogen om te stoppen vanwege agressie
Bijna een kwart (23%) van de gerechtelijk deskundigen overweegt soms, geregeld of vaak om te stoppen doordat ze te maken hebben gehad met een vorm agressie, bedreiging of intimidatie. Eén op de vijf (21%) deskundigen die agressie hebben ervaren, denkt hier zelden aan en meer dan de helft (56%) van deze groep denkt hier nooit aan.
Van de gerechtelijk deskundigen die in de afgelopen vijf jaar agressie of intimidatie meemaakten, had het grootste deel te maken met verbale agressie (45%), gevolgd door intimidatie (40%). Twaalf procent werd slachtoffer van bedreiging en vier procent werd geconfronteerd met fysieke agressie. Ruim vier op de tien gerechtelijk deskundigen beschouwden het incident als ernstig.
Gevraagd naar de ervaringen in het afgelopen jaar meldt een derde van de respondenten (32%) geconfronteerd met verbale agressie, gevolgd door intimidatie (28%), bedreiging (6%) en agressie (1%).
Meeste incidenten tijdens persoonlijk contact
Als gevraagd wordt naar het meest recente incident blijkt dat de helft van de incidenten tijdens persoonlijk contact plaatsvond. Vier op de tien (41%) deskundigen zijn gebeld door hun agressor, terwijl drie op de tien (29%) via e-mail werden bereikt. Verbale agressie gebeurde vaker per telefoon (49%) dan bedreigingen en intimidaties (34%). Daarentegen komen bedreigingen en intimidaties vaker voor via e-mail (38%) of post (15%) dan verbale agressie (respectievelijk 20% en 6%).
Agressie het vaakst geuit door één of meerdere van de partijen
Bij de helft van de incidenten kwam de agressie en intimidatie vanuit één of meerdere van de partijen. Daarnaast gaat het in 17% van de gevallen om de advocaat van (een van) de partijen in het geschil. Voor de deskundigen die te maken kregen met bedreigingen en intimidaties, was vaker een advocaat verantwoordelijk (24%) dan deskundigen die verbale agressie ervoeren (10%).
Bij 16% van de incidenten uitten andere partijen en/of personen betrokken in het geschil de agressie tegen de gerechtelijk deskundige. Verbale agressie kwam vaker vanuit andere partijen/personen (21%) dan bedreiging en intimidatie (12%) in de meest recente incidenten.
Zes op de tien incidenten van agressie gericht op deskundige als persoon
In bijna zes op de tien gevallen werd de agressie en intimidatie geuit tegen deskundigen als persoon (59%) en bij ongeveer een even groot deel was deze gericht op hen in de functie als deskundige (55%). Ook is gevraagd of de agressie of intimidatie discriminerend van aard was. In 87% van de incidenten was dit volgens de betrokkenen niet het geval, bij 11% wel. Vrouwelijke deskundigen maakten vaker agressie op basis van hun sekse/geslacht (13%) en leeftijd (6%) mee, dan hun mannelijke collega’s (respectievelijk <1% en 1%).
Het voornaamste doel van agressie en intimidatie was om de uitkomst van het deskundigenoordeel te beïnvloeden (50%) of de kennis en kunde van de deskundige in diskrediet brengen (41%). Volgens drie op de tien gerechtelijk deskundigen was de agressie en intimidatie bewust geuit om een bepaald doel te bereiken (31%) of was het een uiting van oplopende emoties en frustraties (30%).
Twee op de drie deskundigen ervaren gevolgen van incident
Twee op de drie gerechtelijk deskundigen hebben een of meer gevolgen ervaren van het incident dat zij hebben meegemaakt in de afgelopen vijf jaar. Bij bijna de helft van de deskundigen (47%) had de agressie effect op het werkplezier. Bij ongeveer één op de vijf (18%) heeft de agressie effect (gehad) op de geestelijke gezondheid.
Gerechtelijk deskundigen die een ernstig incident meemaakten, ervaren vaker een negatieve invloed op onder meer hun werkplezier, geestelijke gezondheid en bereidheid om als deskundige op te treden dan gerechtelijk deskundigen die het meest recente incident als minder ernstig beoordeelden.
Acht op de tien deskundigen bespreken incident met anderen, vooral met collega’s
Acht op de tien deskundigen die agressie meemaakten in de afgelopen vijf jaar bespraken het incident met anderen of maakten hiervan een melding. Twee derde (65%) heeft het incident besproken met collega’s of andere deskundigen. Een kwart (26%) besprak het incident met zijn of haar sociale omgeving en 23 procent met de werkgever. Ernstige incidenten worden vaker gemeld of besproken met anderen (91%) dan minder ernstige incidenten (74%).
Voor de helft van de gerechtelijk deskundigen die het meest recente incident niet hebben gemeld of besproken met iemand, was het incident daar niet erg genoeg voor. Een kwart heeft het niet besproken, omdat dergelijke incidenten naar hun mening bij de functie horen. Van de gerechtelijk deskundigen die het incident wél besproken hebben, is ruim driekwart (zeer) tevreden over de wijze waarop ze het incident met anderen konden bespreken.
Risico op agressie weegt zwaarder op persoonlijk leven bij deskundigen die slachtoffer zijn geweest
Voor bijna vier op de tien gerechtelijk deskundigen heeft het risico om in aanraking te komen met bedreiging, intimidatie of agressie in enige of sterke mate invloed op de manier waarop ze hun beroep uitoefenen. Dit risico geldt sterker voor gerechtelijk deskundigen die in de afgelopen vijf jaar slachtoffer zijn geweest van een vorm van agressie (47%) dan gerechtelijk deskundigen zonder (recente) ervaring met agressie (27%).
Uit de toelichtingen komt naar voren dat deskundigen door het risico op agressie anders gaan communiceren, voorzorgsmaatregelen nemen door met twee deskundigen te gaan, voorzichtiger zijn op sociale media en proberen hun persoonsgegevens af te schermen. Ook het werkplezier en de motivatie worden aangetast. Bij twee op de tien (19%) gerechtelijk deskundigen heeft het risico op agressie en intimidatie enige of sterke invloed op het persoonlijke leven.
Dit is vaker het geval bij gerechtelijk deskundigen die in de afgelopen vijf jaar slachtoffer zijn geweest (24%) dan bij deskundigen die geen agressie meemaakten (13%).
Meeste gerechtelijk deskundigen doen geen aangifte van incident
Van de gerechtelijk deskundigen die een vorm van agressie hebben meegemaakt, heeft 97% hiervan geen aangifte gedaan. Ruim de helft (53%) deed dit niet, omdat ze het incident niet ernstig genoeg vonden. Ongeveer drie op de tien deskundigen geven aan dat het incident geen strafbaar feit was en voor twee op de tien horen dergelijke incidenten bij de functie. Acht procent van de gerechtelijk deskundigen die een vorm van agressie hebben meegemaakt, weet dat er een (tucht)klacht is ingediend tegen hen.
Gerechtelijk deskundigen die de agressie als ernstig ervaren, zijn minder tevreden over de nazorg
Zes op de tien gerechtelijk deskundigen hebben geen begeleiding, nazorg of aandacht ontvangen na het meest recente incident. Voor ruim negen op de tien gerechtelijk deskundigen was de mate van de geboden begeleiding, nazorg of aandacht desalniettemin passend bij hun behoeften na het incident. De begeleiding werd vaker als niet passend gezien door gerechtelijk deskundigen die het meest recente incident als ernstig ervoeren (16%) in vergelijking met gerechtelijk deskundigen die het als minder ernstig beschouwden (2%).
Beeld over voorbereiding op mogelijke agressie loopt uiteen
Van de gerechtelijk deskundigen is ruim een derde (36%) het eens met de stelling dat ze in de beroepsopleiding voldoende voorlichting of training hebben gehad over de manier waarop ze kunnen omgaan met agressie, bedreiging en intimidatie. Een ongeveer even groot deel is het (helemaal) oneens met deze stelling. Volgens zes op de tien gerechtelijk deskundigen in dienstverband reageert de organisatie adequaat op agressie en intimidatie tegen deskundigen.
Vier op de tien gerechtelijk deskundigen in dienstverband geven aan dat de werkgever maatregelen heeft getroffen om de veiligheid te vergroten. Hiervan zegt 40% dat de getroffen maatregelen (ruim) voldoende zijn. De maatregelen die door de werkgever zijn getroffen, zijn onder andere cursussen en trainingen, begeleiding en nazorg, protocollen en het anonimiseren van deskundigen.
Registers van gerechtelijk deskundigen hebben in beginsel niet de taak om deskundigen weerbaar te maken, maar toch vindt een derde van de deskundigen (37%) dat ze door het register waarbij ze zijn aangesloten onvoldoende weerbaar zijn gemaakt tegen agressie en intimidatie. Dit laat zien dat registers eventueel meer kunnen betekenen in het vergroten van de weerbaarheid van de beroepsgroep. Een kwart (24%) vindt de manier waarop registers hen weerbaar maakt wel voldoende.
Twee derde van de gerechtelijk deskundigen heeft behoefte aan ondersteuning of voorzieningen
Van de gerechtelijk deskundigen die behoefte hebben aan ondersteuning of voorzieningen (67%), geven bijna vier op de tien deskundigen aan dat zij behoefte hebben aan informatie over hoe zij het beste kunnen omgaan met agressie en intimidatie tegen deskundigen. Ruim een derde heeft behoefte aan een meldpunt om incidenten te melden en een kwart wenst afscherming van de privégegevens in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Een kwart zou ook graag weerbaarheidstrainingen willen volgen.
