Nederland moet zich beter voorbereiden op de onveiligheid die ontstaat door extreme regen. Door klimaatverandering valt er vaker, meer en langduriger regen. Hierdoor ontstaat een serieus veiligheidsvraagstuk: extreme regen kan de veiligheid van de woon- en leefomgeving aantasten, fysieke en mentale gezondheidsklachten veroorzaken en zelfs maatschappelijke ontwrichting tot gevolg hebben wanneer vitale infrastructuur uitvalt en belangrijke voorzieningen als ziekenhuizen onbereikbaar worden.
Het is van belang dat overheden, bedrijven en burgers zich meer bewust zijn van de onveiligheid door extreme regen en meer doen om de toenemende risico’s te beheersen. Dit blijkt uit het onderzoek Onveiligheid door extreme regen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.
Meer en grotere oplossingen
Erica Bakkum, raadslid: ‘Nederland heeft al eeuwenlang ervaring met het bouwen van dijken tegen water uit zee en rivieren. Maar tegen water van boven moeten we andere oplossingen bedenken. Overheden zullen ingrijpende maatregelen moeten nemen nu het vaker, heviger en langer regent. Denk aan het vergroten van de capaciteit van riolen, het creëren van meer opvangruimte voor water, het beschermen van de stroomvoorziening en de toegang tot zorg- en hulpverlening. Burgers kunnen in hun eigen woonomgeving vaak ook iets doen. Ze kunnen thuis bijvoorbeeld hun regenpijpen afkoppelen en tegels uit de tuin halen.’
Kwetsbare gebieden
De opeenvolgende effecten die kunnen optreden bij stroomuitval of uitval van andere belangrijke infrastructuur leveren een serieus veiligheidsvraagstuk op. De kans op onveilige situaties hangt af van hoeveel regen er valt en hoe kwetsbaar een gebied is. De kwetsbaarheid van een gebied heeft te maken met de ligging, hoe het landschap is ingericht, hoeveel er is gebouwd, het rioolstelsel en met de aanwezigheid van belangrijke infrastructuur. De kans op onveiligheid neemt toe waar risicofactoren stapelen en elkaar versterken.
Stresstesten en lokale weerwaarschuwingen
Stresstesten zijn de afgelopen jaren een belangrijk instrument voor gemeenten, waterschappen en provincies om risico’s van extreme regen in beeld te brengen en het risicobewustzijn te vergroten. De Onderzoeksraad adviseert om de uitkomsten van lokale en regionale stresstesten met meer belanghebbende partijen te delen en daarbij rekening te houden met meerdere risicofactoren die gelijktijdig kunnen optreden. De risicofactoren van extreme regen kunnen daarmee beter in beeld komen.
De Onderzoeksraad pleit verder voor snel grootschalige klimaatadaptieve maatregelen, want extreme regen neemt sneller toe dan de realisatie van maatregelen in de praktijk. Ook is het voor tijdige beschermingsmaatregelen die burgers en bedrijven kunnen nemen van belang dat er meer mogelijkheden komen voor vroegtijdige lokale weerwaarschuwingen.
Niet voorkomen, wel beperken
Burgers en bedrijven zijn zich nog weinig bewust van de veiligheidsrisico’s van extreme regen. In de aanloop naar een piekbui hebben maar weinig burgers en bedrijven paraat welke maatregelen ze kunnen nemen om de gevolgen te beperken.
Overheden verzorgen wel kleinschalige voorzieningen als wadi’s en parkeerplaatsen met halfverharding, maar grootschalige maatregelen als rioolaanpassingen, waterbergingsgebieden en watergangen, blijven vooralsnog uit. Gevolgen van extreme regen kunnen niet helemaal voorkomen worden, maar overheden, bedrijven en burgers kunnen ze wel beperken.
Lees het volledige rapport op de onderzoekspagina: ‘Onveiligheid door extreme regen’.
- Onveiligheid door extreme regen
- Bijlage B Reacties op het conceptrapport ‘Onveiligheid door extreme regen’
- Flyer: aanpak wateroverlast Patmos en Stadsveld
Aanbevelingen
Veiligheidstekort: risicofactoren onvoldoende in beeld
Doordat risicofactoren van extreme regen bij partijen onvoldoende in beeld zijn, is de beheersing van de veiligheidsrisico’s onvoldoende. Stresstesten zijn een belangrijk instrument van gemeenten, waterschappen en provincies om de risicofactoren beter in beeld te krijgen en daarmee risicobewustzijn te vergroten.
Aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat:
1. Breid de lokale/regionale en bovenregionale stresstesten en de daaropvolgende risicodialogen uit door:
a. Samenloop van meer factoren mee te nemen. Neem naast de hoeveelheid regen en de gebiedskenmerken ook bouwtechnische en sociaaleconomische risicofactoren mee.
b. Meer belanghebbende partijen (gebouw- en perceeleigenaren, bewoners) te betrekken bij de risicodialogen.
Aan Netbeheer Nederland, Vereniging van woningcorporaties Aedes en Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ):
2. Stimuleer dat uw leden locatie- en gebouwspecifieke risico-inventarisaties voor extreme regen uitvoeren.
Veiligheidstekort: centrale sturing ontbreekt
Het beleid vanuit de Rijksoverheid richt zich vooral op procesdoelen en mede daardoor blijft de realisatie van maatregelen in de praktijk achter. Er zijn concrete doelstellingen, bindende normen en kaders nodig.
Aan de Deltacommissaris en de minister van Infrastructuur en Waterstaat:
3. Definieer concreet in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie aan welke eisen waterrobuuste en klimaatbestendige woningen, vitale infrastructuur en de publieke ruimte vanuit veiligheidsperspectief moeten voldoen. Koppel dit aan de kwetsbaarheid van gebieden voor extreme regen.
Aan de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en de minister van Infrastructuur en Waterstaat:
4. Leg de richtlijnen voor wateroverlast die in de Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving staan in wet- en regelgeving vast.
Leg dit vast in handreikingen.
Veiligheidstekort: onvoldoende realisatie van maatregelen
Er is veel beleid, maar de realisatie van maatregelen loopt niet in de pas met het tempo van klimaatverandering. Er zijn meer en grootschaliger maatregelen nodig.
Aan de Deltacommissaris en de minister van Infrastructuur en Waterstaat:
5. Start voor de meest kwetsbare wijken binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie een aanpak om de risico’s van extreme regen te beheersen. Als inpassingsmaatregelen niet volstaan, kies dan voor een grootschalige stedenbouwkundige aanpak.
Aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat en de Vereniging Nederlandse Gemeenten:
6. Stimuleer dat gemeenten de huidige mogelijkheden van de Omgevingswet ten volle benutten om de risico’s van extreme regen te beheersen door eisen op het gebied van waterberging en -afvoer te stellen bij nieuwbouw en aan bestaande bouw.
Veiligheidstekort: onvoldoende vroegtijdige weerwaarschuwingen
Omdat maatregelen niet volledig kunnen voorkomen dat er onveiligheid optreedt door extreme regen, helpen maatregelen in de lauwe fase om de gevolgen van extreme regen te beperken. Daarom is het belangrijk dat partijen tijdig over de juiste informatie beschikken.
Aan de Unie van Waterschappen en Vereniging Nederlandse Gemeenten:
7. Vergroot de uitwisseling van relevante actuele informatie over (grond)waterstanden tussen waterschappen, gemeenten en belangrijke infrastructuur (niet alleen vitale infrastructuur).
Aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat:
8. Maak in het kader van veiligheid vaart met de verruiming van de juridische mogelijkheden voor vroegtijdige weerwaarschuwingen door het KNMI.
