Elk jaar komen er ruim 20.000 slachtoffers op de Spoedeisende Hulp-afdeling (SEH) na een voetgangersongeval. Het betreft vooral oudere slachtoffers, de kans op een voetgangersongeval stijgt aanzienlijk met het toenemen van de leeftijd. De voetgangersongevallen leiden vaak tot ernstig en langdurig letsel. Voor preventie is een combinatie van verschillende aanpakken nodig, want de openbare ruimte, gedrag en gezondheid spelen een belangrijke rol. Dit blijkt uit onderzoek van VeiligheidNL.
Ondanks dat lopen gezond is, zijn voetgangers ook kwetsbare verkeersdeelnemers. Naar verwachting zullen de aantallen voetgangersongevallen de komende jaren dan ook toenemen vanwege de dubbele vergrijzing*, met menselijk leed en hoge medische en verzuimkosten tot gevolg. Het is daarom belangrijk om een actueel beeld te hebben van de omvang en aard van voetgangersongevallen.
Meer enkelvoudige voetgangersongevallen bij ouderen
VeiligheidNL heeft in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, een onderzoek gedaan onder (een steekproef van) voetgangers die van 2022-2023 behandeld zijn op een SEH. Ter aanvulling heeft VeiligheidNL analyses uitgevoerd op bestaande zorgdata over voetgangers die van 2013-2022 behandeld zijn op een SEH, in een ziekenhuis zijn opgenomen of overleden zijn.
In 2022 waren er zo’n 22.800 SEH-bezoeken, 6.500 ziekenhuisopnamen en 152 overledenen door een voetgangersongeval. In ruim 85% van deze gevallen ging het om een enkelvoudig voetgangersongeval. Deze slachtoffers liepen letsel op tijdens een val op straat (waarbij geen rijdende verkeersdeelnemer betrokken is), of botsten met een obstakel (zoals een stoeptegel). Bij de overige voetgangersongevallen (in het verkeer) lopen slachtoffers letsel op bij een botsing met een rijdend voertuig (zoals een auto of fiets).
De kans op een enkelvoudig voetgangersongeval neemt aanzienlijk toe met het toenemen van de leeftijd. Slachtoffers van een enkelvoudig voetgangersongeval zijn vaak 60 jaar of ouder terwijl slachtoffers van een voetgangersongeval in het verkeer vaak jonger zijn, namelijk tussen de 25 en 49 jaar oud.
Ernstig en langdurig letsel
Een groot deel van de voetgangersongevallen leidt tot ernstig, langdurig letsel. De meerderheid van de slachtoffers van een voetgangersongeval moest na het SEH-bezoek verder worden behandeld (72%). Bijna 60% van de slachtoffers had twee maanden na het ongeval nog steeds last van de verwondingen die zij opliepen tijdens het ongeval. Hiervan verwacht één op de 10 slachtoffers dat de klachten blijvend zijn.
Het aantal SEH-bezoeken i.v.m. ernstig letsel door een voetgangersongeval in het verkeer is in de periode 2013-2022 niet veranderd. Ook het aantal ziekenhuisopnamen en overledenen door zo’n voetgangersongeval veranderde niet. Voor enkelvoudige voetgangersongevallen daalde het aantal SEH-bezoeken i.v.m. ernstig letsel in die periode. De COVID-pandemie (in 2020 en 2021) is mogelijk van invloed geweest op de dalende trend. Van 2013 tot en met 2019 was er namelijk géén verandering gevonden. Een mogelijke verklaring voor die daling is dat slachtoffers van een voetgangersongeval de SEH tijdens de COVID-pandemie hebben gemeden, zelfs met ernstiger letsel. Het aantal ziekenhuisopnamen en overledenen door een enkelvoudig voetgangersongeval nam van 2013-2022 juist wel toe.
Gedrag speelt een grote rol
Er is in het algemeen een grote diversiteit aan factoren die een rol spelen tijdens een voetgangersongeval. Bij de voetgangersongevallen in het verkeer gaf 70% aan dat het gedrag van een ander een rol speelde bij het ongeval. Het ging hierbij met name om de ander die niet goed oplette. Bij enkelvoudige voetgangersongevallen speelde eigen gedrag (62%) een grote rol, zoals het obstakel niet zien of niet goed opletten. Ook speelde de toestand van de weg (58%) een grote rol bij zo’n voetgangersongeval. Vooral losliggende/ongelijke tegels werden hierbij als reden genoemd.
Acht procent van alle voetgangersslachtoffers gaf aan dat zij met iemand anders aan het praten waren vlak voor het ongeval. Het is echter onduidelijk of en op welke manier praten met iemand anders leidt tot een voetgangersongeval. Ook is er onderzocht in hoeverre alle slachtoffers van een voetgangersongeval medicatie, alcohol of drugs hadden gebruikt voorafgaand aan het ongeval. Zes uur vóór het voetgangersongeval had 3% van de slachtoffers medicatie gebruikt en 13% had alcohol gebruikt. Bijna geen enkel slachtoffer van een voetgangersongeval had zes uur vóór het ongeval drugs gebruikt. Middelengebruik lijkt dus geen grote rol te spelen bij voetgangersongevallen.
Kerncijfers 2022:
- 900 SEH-bezoeken door voetgangersongeval in het verkeer
- 900 SEH=bezoeken door enkelvoudig voetgangersongeval
- Slachtoffers verkeer zijn vaak tussen 25 en 50 jaar oud; bij enkelvoudige ongevallen vaak 60 jaar of ouder
- Bij voetgangersongevallen in het verkeer bleef het aantal SEH-bezoeken door ernstig letsel en het aantal ziekenhuisopnamen gelijk; ook het aantal dodelijke slachtoffers veranderde niet;
- Bij enkelvoudige voetgangersongevallen bleef het aantal SEH-bezoeken door ernstig letsel bleef gelijk tot en met 2019, maar daalde de jaren erna door de Covid-pandemie. Het aantal ziekenhuisopnamen steeg licht de laatste jaren maar het aantal mensen dat overleed a een ongeval verdrievoudigde;
- 694 slachtoffers had na ongeval SEH-behandeling nodig, 11% kwam in botsing met een rijdende verkeersdeelnemer en 89% had een enkelvoudig ongeval: 44% botste met een object en 45% gleed uit
- 54% voetgangersongevallen in het verkeer vond plaats op de openbare weg, 70% meldt dat gerag ander bijdroeg aan ongeval en 400% nam maatregelen om soortgelijk ongeval in toekomst te voorkomen;
- Van de enkelvoudige voetgangersongevallen gebeurde 58% op de stoep, erkende 62% dat het eigen gedrag bijdroeg aan het ongeval en 47% nam maatregelen om een ongeval in de toekomst te voorkomen;
- 70% van de ongevallen gebeurde bij daglicht. 25% slachtoffers was afgeleid (bijv praten met iemand) en 13% had zes uur voorafgaande aan het ongeval alcohol gedronken);
- Handsfree bellen, gebruik loophulpmiddel en gebruik medicatie hebben verhoogd risico op enkelvoudig voetgangersongeval;
- 72% slachtoffers had verdere behandeling na SEH-bezoek nodig, zoals poliklinisch of fysiotherapie;
- 59% had na twee maanden nog steeds last van verwondingen/
Download de infographics en het rapport
Infographic_lis-lbz-cbs-data_voetgangers.pdf
Infographic_lis-vervolg_voetgangers.pdf
LIS-vervolgonderzoek_voetgangers_-_rapportage.pdf
Toekomstbeeld
Naar verwachting zullen de aantallen voetgangersongevallen de komende jaren toenemen vanwege de dubbele vergrijzing, met hoge medische en verzuimkosten tot gevolg. Dit benadrukt het belang van de preventie van voetgangersongevallen. Aangezien openbare ruimte, gedrag én verminderde mobiliteit en medicatiegebruik een rol spelen bij voetgangersongevallen, is er niet één aanpak om ze te voorkomen. Het zal eerder gaan om een combinatie van verschillende aanpakken, met een rol voor wegbeheerders, beleidsmakers en voetgangers zelf. De veiligheid van voetgangers kan bijvoorbeeld worden verbeterd door het bewustzijn over de risico’s van buiten lopen te vergroten, met behulp van campagnes, workshops of trainingen. Daarnaast is een goede inrichting van de openbare ruimte een belangrijke factor in het voorkomen van voetgangersongevallen.
